1– شیخ انصاری در بحث أدلّه ی بطلان بیع فضولی آیه ی: «لا تأکلوا أموالَکم بینکم بالباطل إلاّ أن تکون تجارةً عن تراضٍ»[2] را ذکر می­کند و طریق استدلال به آن را مفهوم حصر و مفهوم وصف می­شمارد، به این تقریب که غیر از تجارت عن تراض صحیح نیست و در بیع فضولی تجارت عن تراض نیست.[3] ولی مفهوم آن این نیست، بلکه مفهوم آن، این است که تجارت عن تراض صحیح است.

 2– مرحوم محمّد عاملی راجع به آیه ی« و لا تقربوهنّ حتّی یطهرن»[4] می­فرماید: «ذَکرالمفسّرون فی سبب النّزول انّ الیهود کانوا یعتزلون النّساء فلا یُؤاکِلوهنّ ولا یُشارِبوهنّ مدّة الحیض فسُئل النبیّ (صلّی الله علیه وآله) عن ذلک فنزلت هذه الآیة فقال النّبیّ: «إصنعوا کلّ شیء إلاّ النّکاح»[5] و الظّاهر انّ دلالته (علی جواز الإستمتاع بما عدا القبل فی حال الحیض) مِن باب مفهوم الحصر».[6] در حالی که مفهوم آن، عدم جواز نکاح در حال حیض است، نه جواز غیر آن.

3- «عن محمّد بن مسلم عن أحدهما (علیهما السّلام): لا یکون اللّعان إلاّ بنفی الولد»[7]مفهوم حصر آن، این است که در نفی ولد، لِعان جاری است، نه اینکه در غیر از نفی ولد، لعان جاری نیست، ولی آیت الله صدر در «ماوراء الفقه» می­فرماید: «المدلول الآخر: إنحصار مورد اللّعان فی نفی الولد بحیث ینفی المورد الآخر و هو المفهوم مِن الحصر الوارد فی العبارة: «لا یکون اللّعان إلاّ بنفی الولد».[8]

4 – شهید اوّل در بحث إشتراط قصد قربت در وضوء می­فرماید: «لِقوله تعالی: «وما أُمروا إلاّ لِیعبُدوا الله مُخلِصین له الدّین»[9] دلّ علی القربة وهو مِن مفهوم الحصر».[10] در حالی که مفهوم آیه، این است که عبادت با قصد قربت، متعلّق أمر است، نه اینکه عبادت بدون قصد قربت متعلّق أمر نیست.


[1] - تهذیب الاحکام، ج 7، ص 467.

[2] - سوره نساء، آیه 29.

[3] - کتاب المکاسب، ج 1، ص 461.

[4] سوره بقره، آیه 222

[5] - المجموع، ج2، ص 361.

[6] - مدارک الاحکام، ج 1، ص 352.

[7] - کافی، ج 6، ص 166.

[8] - ما وراء الفقه، ج 6، ص 393.

[9] - سوره بیّنه، آیه 5.

[10] - غایة المراد، ج 1، ص 31.