فقاهت (اجتهاد   فقه   فقه اهل بیت   تفقه

ضمیر فصل مفید حصر و دارای مفهوم حصر هست یا نه؟

1 – خداوند در قرآن کریم می­ فرماید: «إنّما یفتری الکذب الّذین لا یؤمنون بآیات الله و اولئک هم الکاذبون»[1] میرزای شیرازی در بحث کذب به غیر خدا و رسول، آیه ی شریفه را مختصّ به کفّار دانسته و می­فرماید: «فإنّ المراد حصر الکاذب إدّعاءاً فی الکاذب علی الله المکذّب بآیاته کما یدلّ علیه ضمیر الفصل».[2]

2 – در تطبیق سوم بحث قبلی گذشت که امام خمینی از ضمیر فصل و تعریف مسندٌ إلیه دلالت بر حصر را استفاده کرده است. ولی کلام ایشان صحیح نیست؛‌ زیرا حصر در ضمیر فصل به این نحو است که ما بعد آن در ما قبل منحصر می­شود. مثلاً معنای «زیدٌ هو القائم» این است که غیر زید کسی قائم نیست، پس معنای روایت داود اگر دالّ بر حصر باشد، این است که چنین گفتاری فقط غیبت است و غیر غیبت نیست، نه اینکه غیر چنین گفتاری غیبت نیست.

3 – آیت الله سبحانی در بحث مراد از «مؤلّفة قلوبهم» می­فرماید: «و أمّا القول الثالث فهو تخصیصه بضعفاء العقیدة مِن المسلمین فقد استند إلی روایات و إلیک سردها:

صیحة زرارة عن أبی جعفر (علیه السّلام) قال: سألتُه عن قول الله عزّوجلّ: «والمؤلّفة قلوبهم» قال: «هُم قومٌ وحّدوا الله عزّوجلّ و خلعوا عبادة مَن یعبد مِن دون الله و شهدوا أن لا إله الاّ الله و أنّ محمّداً رسول الله هم فی ذلک شکّاک فی بعض ما جاء به محمّد

(صلّی الله علیه وآله)».[3] وجه الاستدلال: هو وجود ضمیر الفصل المفید للحصر».[4]

4 - «عن عبدالله بن المغیرة عن غیر واحدٍ عن أبی عبدالله (علیه السّلام) قال: «الکافور هو الحنوط»[5] علاّمه ی مجلسی در ذیل این روایت می­فرماید: «و یدلّ علی حصر الحنوط فی الکافور لتعریف المبتدأ باللاّم و ضمیر الفصل فلا یجوز بالمسک و غیره».[6]